Okruchy miejskiego życia, rzeczywistości odbiegającej od kolorowych plakatów.
Wieś, sielska - anielska, zapomniana - zrujnowana.

Sobótka, Sobótka-Górka (pow. wrocławski)

Jeśli chodzi o pierwszą udokumentowaną wzmiankę o miejscowości Sobótka, zdania są podzielone. Marek Perzyński podaje datę 1148, w którym to roku opisaną ją jako „forum sub monte” (targ pod górą), natomiast według Joanny Lamparskiej dopiero w 1204 roku nawiązano do Sobótki w dokumentach.

Urząd Miasta i Gminy

Miasto trzech bram

Prawa miejskie zostały nadane Sobótce w 1221 roku przez Henryka Brodatego I, lecz były one ograniczone, a pełnię praw otrzymała ona dopiero blisko dwa stulecia później, w 1399 roku, od Wacława IV.

Niezwykle interesujący jest fakt, że Sobótka nie posiadała murów miejskich, lecz miała aż trzy bramy: Strzelińską, Świdnicką oraz Furtę Górską, a miasto otoczone było jedynie murem granicznym. Wynikało to z faktu, że miasto należało (do XIX wieku) do zakonu augustianów, których nie było stać na sfinansowanie budowy.

Lew romański w murze kościoła
Wmurowana w kamienicę figura sakralna
Wmurowana w blok (?!) figura sakralna

Bardzo ciekawym zabytkiem sztuki romańskiej są lwy (jeden widoczny na powyższym zdjęciu, kolejny przy pałacu), które największą popularnością cieszyły się w południowych Włoszech od wczesnego średniowiecza i pełniły funkcję lwów portalowych. Sobóckie figury nie są raczej lwami portalowymi, ponieważ nie stwierdzono żadnych śladów na tyle bogato zdobionej świątyni w tej okolicy, aby można było domniemywać, że włoskie zdobienia tego typu zostały zastosowane jako element architektoniczny. Figury nie noszą śladów noszenia konstrukcji portyku (tzw. portyku na lwach).

Przypominają one lwy z katedry w Bambergu, które stanowiły prawdopodobnie część przegród chórowych, chrzcielnic, ambon lub nagrobków.

Z klasztoru pałac

Klasztor Braci Augustianów w ówczesnej Górce nie cieszył się uznaniem zakonników ze względu na surowe warunki panujące w okolicy, zatem nie zagrzali oni tam długo miejsca. Ulokowali tam jednak opactwo, które przetrwało do 1810 roku, gdy nastąpiła kasata dóbr kościelnych. Dobra zakonne zostały zsekularyzowane, a następnie sprzedane hrabiemu von Lüttwitz. Później Górka została kupiona przez rodzinę von Kulmitzów, do której należały też malownicze Mrowiny.

Lew w Sobótce – Górce

Być może niechęć augustianów do budynku opactwa wynikała też ze złych doświadczeń poprzedników, m.in. biskupa wrocławskiego Tomasza, który – skłócony z władzą – został porwany przez Bolesława Rogatkę, był poniżany i więziony, pokazywany jak dziwadło w okolicznych miejscowościach. Książę, zwany również Srogim albo Cudacznym, zwykł załatwiać niewygodne sprawy w podobny sposób – swą żonę Adelajdę wygonił bosą, w samej koszuli, aby tak wróciła pieszo do swych rodziców. Jego gniew był spowodowany niezadowoleniem małżonki z mężowskich zdrad. Ponoć wobec mieszkańców podlegających mu miejscowości był jeszcze bardziej okrutny.

Szczęśliwe zakończenie

Po II wojnie światowej pałac chyba tylko cudem ocalał, chroniąc przed szabrownikami cenne zabytki, m.in. meluzynę z XIX wieku, która pełni funkcję barometru, a wcześniej również świecznika. Jest to postać kobiety-ryby noszącej jelenie rogi. Amatorzy pięknych wnętrz oszczędzili też pałacowe boazerie, kominki, piece kaflowe i kafelki.

Należy dodać, że pałacem po wojnie zarządzał Związek Spółdzielni Inwalidów w Katowicach, a od 1965 roku Ministerstwo GKiM oraz Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w Legnicy. W latach 1972-73 zarządcą był MZBM nr 2 w Wałbrzychu, następnie Kopalnia Węgla Kamiennego „Wałbrzych”, Przedsiębiorstwo Turystyczno-Usługowe „Folana”, Kopalnia Bazaltu „Janowiczki” oraz ERABUD sp. z o.o. w Warszawie. Obecnie właścicielem jest spółka Ecoinvest z siedzibą w Sobótce.

Źródła: M. Perzyński, Zamki, twierdze i pałace Dolnego Śląska i Opolszczyzny, Wrocławski Dom Wydawniczy, Wrocław 2006

J. Lamparska, Niezwykłe miejsca wokół Wrocławia. Tajemnice, skarby, pałace, Asia-Press s.c., Wrocław 2006

M. Perzyński, Dolny Śląsk. Kraina zamków, katedr i wulkanów,
Wrocławski Dom Wydawniczy, Wrocław 2007

R. Quirini-Popławski, Rzeźba przedromańska i romańska w Polsce wobec sztuki włoskiej, Wydawnictwo UJ, Kraków 2006

R. M. Łuczyński, Losy rezydencji dolnośląskich w latach 1945-1991, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2010



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Z innej perspektywy

Show all links